Ðất Tổ Hùng Vương

"Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày giỗ Tổ mồng mười tháng ba"

Câu ca như một lời mời gọi cộng đồng người Việt Nam với đạo lý truyền thống "Uống nước nhớ nguồn" từ khắp miền đất nước hay đang sinh sống ở nước ngoài hành hương, trẩy hội về khu di tích Ðền Hùng ở Phong Châu - Phú Thọ dự giỗ Tổ Hùng Vương.

Dấu ấn ngàn xưa

Từ Hà Nội theo quốc lộ số 2 qua thành phố Việt Trì đi tiếp nữa đến khu di tích Ðền Hùng - nơi gắn liền với truyền thuyết 18 đời Vua Hùng xây dựng nước Văn Lang. Theo các nhà nghiên cứu, 18 đời vua Hùng và nước Văn Lang tồn tại khoảng 500 năm ứng với văn hóa khảo cổ Gò Mun (thuộc Tứ Xã - Lâm Thao - Phú Thọ) cách đây trên dưới 3.000 năm và Ðông Sơn (di chỉ ở Làng Cả - Phú Thọ, Thanh Hóa) - khoảng 2.800 năm đến đầu Công nguyên. Chỉ riêng ở Phú Thọ có 340 điểm thờ Vua Hùng, vợ con Vua Hùng, các tướng lĩnh thời kỳ Hùng Vương. Mười ba hiện vật có từ thời Hùng Vương cùng nhiều hiện vật có từ sau thời Hùng Vương cũng được tìm thấy tại Ðền Hùng. Những hiện vật thời đại đá mới và đồng thau nằm rải rác trên triền núi Nghĩa Lĩnh cao 175m ở Hy Cương (Lâm Thao - Phú Thọ) nơi có các đền thờ Vua Hùng cho thấy tổ tiên xưa từng tới nơi này thực hiện tín ngưỡng trời đất và văn minh nông nghiệp. Tương truyền, Vua Hùng sau khi đi khắp mọi miền đã về Phong Châu làm nơi đóng đô bởi cảnh thế ngoạn mục, đất đầy khí thiêng của sơn thủy tụ hội. Các Vua Hùng tổ tiên của các dân tộc Việt Nam dày công khởi nghiệp dựng nước đã trở thành biểu tượng cho ý chí và tinh thần, ý thức quốc gia và ý thức độc lập dân tộc.

Ðền Hùng là đền thờ Tổ của cả đất nước. Kiến trúc ở Ðền Hùng sớm nhất từ thời Lý (1009- 1225), thời Trần (1226-1400) được tôn tạo qua nhiều thời kỳ. Khu di tích Ðền Hùng gồm bốn đền, một chùa và một lăng Tổ xây dựng trên núi Hùng (còn gọi núi Nghĩa Lĩnh, núi Hy Cương). Công trình gồm ba tầng kiến trúc đền đài trên ngọn núi cao um tùm cây xanh. Vòm cổng đồ sộ ở chân núi phía Tây, dưới bóng những cây thông đại thụ có hai câu đối cổ chữ Hán:

"Mở lối đắp nền, bốn mặt non sông qui một mối, Lên cao nhìn rộng, nghìn trùng đồi núi tựa đàn con".

Từ điện thờ trời trên núi Hùng nhìn lên phía Bắc thấy những quả đồi lớn nhấp nhô nối nhau thấp dần về phía Nam tựa đàn voi phục trong truyền thuyết 99 con voi chầu quanh đền thờ Tổ. Xa xa phía Tây dòng sông Thao nước đỏ cuộn chảy, phía Ðông dòng sông Lô nước xanh lững lờ trôi, trông như hai dải lụa màu viền làm ranh giới cho kinh đô xưa. Ðền Giếng sau núi Hùng phía Ðông Nam, có vào khoảng thế kỷ XVIII. Trong đền có giếng Ngọc nên gọi đền Giếng. Tương truyền hai nàng công chúa Tiên Dung và Ngọc Hoa con Vua Hùng thứ 18 thường soi xuống giếng để chải tóc, chít khăn.

Lễ hội Ðền Hùng hàng năm là dịp giỗ Tổ Hùng Vương thiêng liêng tổ chức vào ngày 10 tháng 3 âm lịch. Sau buổi Quốc lễ là các đám rước đặc sắc, các cuộc hát thi (ca trù, hát xoan, hát ghẹo...) cùng các trò chơi đặc sắc của người Việt, người Mường v.v... Hội Ðền Hùng là một ngày hội quần tụ, ca ngợi sự hưng thịnh của nòi giống, mang biểu tượng cho tinh thần cộng đồng, nhắc nhở toàn dân chung sức xây dựng đất nước ngày một phồn vinh.

Tỉnh Phú Thọ

• Diện tích: 3.518,58 km² . 
• Dân số: 1.287.170 người (năm 2001). Gồm các dân tộc Việt (Kinh), Mường, Dao, Sán Chay, Sán Dìu...
• Ðơn vị hành chính: Tỉnh lỵ: Thành phố Việt Trì. Thị xã Phú Thọ. Có 10 huyện: Hạ Hòa, Thanh Ba, Ðoan Hùng, Lâm Thao, Yên Lập, Thanh Sơn, Thanh Thủy, Tam Nông, Phù Ninh, Cẩm Khê. 
• Vị trí địa lý: Phú Thọ là tỉnh thuộc miền núi trung du Bắc Bộ. Phía Bắc giáp Tuyên Quang và Yên Bái; phía Ðông giáp Vĩnh Phúc; phía Ðông-Nam giáp Hà Tây; phía Tây giáp Sơn La; phía Nam giáp Hòa Bình. Phú Thọ cách Hà Nội 90km. 

Khí hậu: Nhiệt độ trung bình hàng năm 23,4oC. Ðộ ẩm trung bình khoảng 85%. Lượng mưa trung bình khoảng 1.500 mm/năm. 

Theo Báo ảnh Việt Nam